Τεχνητό οικοσύστημα
Τα ζωντανά όντα ζουν και αναπτύσσονται σε φυσικά οικοσυστήματα, δηλαδή σχηματίζονται αυθόρμητα με την πάροδο του χρόνου και ενσωματώνονται από όλα τα ζωντανά όντα συν το περιβάλλον στο οποίο εισάγονται. Σε αυτόν τον τύπο οικοσυστήματος δεν υπάρχει ανθρώπινη παρέμβαση σε σχέση με τον σχηματισμό τους, δηλαδή δεν εξαρτώνται από τον άνθρωπο για να διαμορφωθεί.
Πρέπει να σημειωθεί, παρεμπιπτόντως, ότι κάθε ζωντανό ον που γεννιέται και αναπτύσσεται σε ένα οικοσύστημα θα είναι θεμελιώδες μέρος του και, επίσης, το οικοσύστημα θα είναι για τον εαυτό του, επειδή το ζωντανό ον συνηθίζει να ζει κάτω από τα χαρακτηριστικά και τις συνθήκες αυτού του οικοσυστήματος Και τότε, εάν μεταφερθεί σε άλλο, η προσαρμογή και η διαβίωσή του θα ήταν σίγουρα περίπλοκη.
Εν τω μεταξύ, ο ήλιος είναι η βασική και πιο σημαντική πηγή που είναι υπεύθυνη για την παροχή ενέργειας σε αυτό το οικοσύστημα.
Αλλά όπως και με πολλά πράγματα που υπάρχουν φυσικά στη φύση, ο άνθρωπος, κάνοντας χρήση των τεχνολογικών εξελίξεων, κατάφερε να τα αντιγράψει για να αποκτήσει όφελος. Προφανώς, δεν θα μπορέσετε ποτέ να ταιριάξετε, αλλά μπορείτε να τα χρησιμοποιήσετε για τον επιδιωκόμενο σκοπό σας.
Έτσι λοιπόν έφτασαν τα τεχνητά οικοσυστήματα, τα οποία είναι ένα αυθεντικό αποτέλεσμα της ανθρώπινης παρέμβασης σε αυτά, δηλαδή, ένα τεχνητό οικοσύστημα δεν μπορεί ποτέ να βρεθεί στη φύση επειδή δημιουργείται.
Το κύριο χαρακτηριστικό αυτού του τύπου οικοσυστήματος είναι ότι τα πάντα μπορούν να τροποποιηθούν με την παρέμβαση του ανθρώπου, το οποίο δημιουργεί κάτι που φυσικά δεν μπορεί ποτέ να συμβεί με ένα οικοσύστημα φυσικού τύπου αφού ακολουθούν φυσικές ρυθμίσεις που κανείς δεν μπορεί να μετατραπεί σε piacere.
Ας σκεφτούμε ένα θερμοκήπιο αφιερωμένο στην καλλιέργεια, ο άνθρωπος μπορεί να εισαγάγει σε αυτό όλα τα στοιχεία που θεωρεί ότι θα τον βοηθήσουν στον στόχο του, για παράδειγμα: προγραμματισμένη άρδευση και λιπάσματα, να συμβάλει στην ανάπτυξη της συγκομιδής.
Και όσον αφορά την ενέργεια, απουσία φυσικής ηλιακής ενέργειας που έχουν τα φυσικά οικοσυστήματα των «ξαδέλφων» της, αντικαθίσταται από τεχνητό φωτισμό, ο οποίος προσπαθεί να αντιγράψει τον ρόλο της ηλιακής ακτινοβολίας.
Ζούμε περικυκλωμένοι από τεχνητά οικοσυστήματα, άλλα σε μεγάλη κλίμακα και άλλα πολύ μικρά. Πολλά από αυτά τα δημιουργούμε για καθαρή αναψυχή ή αισθητική γεύση, ενώ άλλα είναι απαραίτητα στον τρόπο ζωής μας. Λόγω της αφθονίας και της σημασίας τους στην καθημερινότητά μας, αξίζει να σταματήσουμε να τα παρατηρούμε προσεκτικά, αφού σε πολλές περιπτώσεις περνούν απαρατήρητα.
Εξ ορισμού, ένα οικοσύστημα είναι ένα συγκεκριμένο περιβάλλον στο οποίο οι ζωτικές διεργασίες των έμβιων όντων που το σχηματίζουν είναι αλληλένδετες, δηλαδή, τα έμβια όντα σχετίζονται μεταξύ τους, αλλά σχετίζονται επίσης με τα μη ζωντανά στοιχεία του εν λόγω οικοσυστήματος.
Τα οικοσυστήματα, ωστόσο, μπορούν να χωριστούν σε φυσικά οικοσυστήματα και τεχνητά ή εξανθρωπισμένα οικοσυστήματα. Στα τεχνητά οικοσυστήματα, με τα οποία έχουμε να κάνουμε, ο άνθρωπος επεμβαίνει ελέγχοντας μέρος ή το σύνολο των περιβαλλοντικών συνθηκών.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, το ποικιλότητα φυτικών και ζωικών ειδών που υπάρχουν στο περιβάλλον, το είδος του εδάφους, τη συμβολή ή όχι της βροχής ή του νερού και κάθε άλλη θερμική ή ατμοσφαιρική μεταβλητή.
Εδώ πρέπει να διαφοροποιήσουμε τα εξανθρωπισμένα ή τεχνητά οικοσυστήματα από τα τροποποιημένα φυσικά οικοσυστήματα. Τα πρώτα έχουν δημιουργηθεί από το χέρι του ανθρώπου και οι περισσότεροι από τους ρυθμιστικούς τους παράγοντες ελέγχονται συνειδητά από την ανθρώπινη παρέμβαση. Τα τελευταία, από την άλλη, είναι φυσικά οικοσυστήματα στα οποία ο άνθρωπος έχει επηρεάσει με κάποιο άμεσο ή έμμεσο τρόπο και έχει προκαλέσει αλλαγές, όπως η εκρίζωση ενός συγκεκριμένου είδους. ο τροποποιημένα φυσικά οικοσυστήματα Αποτελούν ένα είδος τεχνητού οικοσυστήματος, αφού χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση δεν μπορούν να υπάρξουν.
Όπως κάθε άλλο οικοσύστημα, ένα τεχνητό οικοσύστημα αποτελείται από βιοτικοί και αβιοτικοί παράγοντες. Βιοτικά είναι τα φυτά, τα ζώα και άλλα έμβια όντα που υπάρχουν σε αυτό, ενώ τα αβιοτικά είναι τα μη ζωντανά στοιχεία. Τα φυσικά αβιοτικά αντιπροσωπεύουν στοιχεία όπως ο αέρας ή το νερό, ενώ τα αβιοτικά είναι συνήθως οι κατασκευές και οι κατασκευές που έχει στήσει ο άνθρωπος.
Εσωτερικά ύδατα- Λίμνες και ποτάμια
ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΛΙΜΝΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΑΜΩΝ
Η προέλευση, η κατανομή και ο σχηματισμός των φυσικών οδών επιφανειακής μεταφοράς και αποθήκευσης του νερού και των κάθε είδους υδατοσυλλογών σε οποιαδήποτε λεκάνη απορροής, είναι το αποτέλεσμα κλιματικών, γεωλογικών, γεωμορφολογικών παραγόντων αλλά και ανθρωπογενών δραστηριοτήτων. Ειδικότερα, η δημιουργία των επιφανειακών υδατοσυλλογών στην ενδοχώρα μιας περιοχής οφείλεται κυρίως σε γεωλογικές διεργασίες, στη δράση παγετώνων, στη δράση ηφαιστείων, σεισμών και στη διαβρωτική δράση του νερού. Έτσι, ανάλογα με τον τρόπο δημιουργίας των λεκανών των λιμνών ταξινομούνται σε διάφορες κατηγορίες που αναφέρονται πιο κάτω. Η διαμόρφωση ενός ποταμού πραγματοποιείται συνήθως με δύο τρόπους: ο πρώτος αφορά στα νερά της βροχής τα οποία πέφτοντας στην επιφάνεια της ξηράς μετακινούνται προς χαμηλότερα υψόμετρα δημιουργώντας την κοίτη του ποταμού. Ο δεύτερος τρόπος αφορά σε υπόγεια νερά τα οποία εκβάλλουν στην επιφάνεια της γης από σημεία που ονομάζουμε πηγές, από τις οποίες κυλούν σε χαμηλότερα υψόμετρα, σχηματίζοντας το ποτάμι. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο τα βρόχινα ή τα πηγαία νερά σχηματίζουν τα πρώτα ρυάκια, τα πρωταρχικά ρεύματα, τα οποία όσο κατεβαίνουν προς χαμηλότερα υψόμετρα συνενώνονται σχηματίζοντας το κύριο τμήμα του ποταμού. Συνήθως τα ποτάμια στις ορεινές περιοχές είναι ορμητικά λόγω του απότομου υψομέτρου και η ταχύτητα που αναπτύσσει το νερό έχει σαν αποτέλεσμα να έχει αυτό μεγάλη διαβρωτική δύναμη. Λόγω της διάβρωσης του εδάφους, τα ποτάμια μεταφέρουν σε όλο το μήκος τους φερτά υλικά, τα οποία ανάλογα με το μέγεθός τους μπορούν να μεταφέρονται σε μεγάλες αποστάσεις και να φτάνουν έτσι μέχρι τις εκβολές του ποταμού. Αυτά τα φερτά υλικά μπορεί καθώς μεταφέρονται και συσσωρεύονται, να μεταβάλλουν την τοπογραφία του ποταμού, και είναι δυνατό να δημιουργήσουν λίμνες ή να αλλάξουν τη μορφή, την έκταση και το σχήμα τους.
Η σημασία των εσωτερικών υδάτων
Τα εσωτερικά ύδατα λειτουργούν ως αποθήκες νερού και συμμετέχουν στον κύκλο του νερού. Ο υδρολογικός κύκλος ή κύκλος του νερού περιλαμβάνει τη συνεχή μεταφορά νερού από την ατμόσφαιρα στην ξηρά και στις υδάτινες μάζες της γης και την επιστροφή του στην ατμόσφαιρα μέσω της εξάτμισης (εικόνα 48). Στα επιφανειακά ύδατα αποταμιεύεται το νερό, ένα ποσοστό του οποίου φιλτράρεται από το έδαφος και καταλήγει στον υπόγειο ορίζοντα. Με το φιλτράρισμα αυτό συγκρατούνται πολλά θρεπτικά συστατικά και ρυπογόνες ουσίες, με αποτέλεσμα τα νερά που φτάνουν στους υδροφορείς να είναι συχνά πιο καθαρά από τα επιφανειακά.
Ο κύκλος του νερού Πηγή: http://kpe-kastor.kas.sch.gr
Μια ακόμα σημαντική λειτουργία των εσωτερικών υδάτων είναι η αντιπλημμυρική τους δράση. Οι πεδιάδες κατάκλυσης των ποταμών και των λιμνών μπορούν να λειτουργήσουν ως μεγάλα “σφουγγάρια” που αποθηκεύουν προσωρινά νερό και το απελευθερώνουν σταδιακά στους υπόγειους υδροφορείς και τις χαμηλότερες περιοχές. Οι παραπόταμοι συγκρατούν το νερό, με αποτέλεσμα να ελαττώνουν την ταχύτητα με την οποία αυτό φτάνει στην κυρίως κοίτη του ποταμού. Αυτό έχει ως συνέπεια τη μείωση του μέγιστου όγκου μιας πλημμυρικής απορροής.
Τα ποτάμια μεταφέρουν ιζηματογενές υλικό από τις πηγές τους στις εκβολές, και με τον τρόπο αυτό αναπληρώνουν το υλικό που χάνεται από τις ακτές λόγω διάβρωσης. Επίσης, τα νερά των ποταμών περιέχουν θρεπτικά συστατικά που μεταφέρονται στα παράκτια οικοσυστήματα και τα καθιστούν ιδιαίτερα εύφορες περιοχές. Η σημασία των ποταμών ως μεταφορείς ιζημάτων μπορεί να γίνει πιο κατανοητή, εάν αναλογιστούμε ότι με την κατασκευή του φράγματος του Ασουάν μειώθηκαν οι φερτές ύλες στο Δέλτα του Νείλου κατά 95%, με αποτέλεσμα η διάβρωση από τη θάλασσα να φτάνει τα 100 μ. το χρόνο. Όμως, η υπερβολική συγκέντρωση υλικών στις εκβολές μπορεί να προκαλέσει σταδιακή πλήρωση των ανοιχτών εκτάσεων νερού. Το φαινόμενο αυτό είναι πιο αισθητό στις τεχνητές λίμνες όπου με τα χρόνια παρατηρείται σταδιακή συρρίκνωση του ωφέλιμου όγκου τους. Παρομοίως, η υπερβολική περιεκτικότητα του νερού σε θρεπτικά συστατικά μπορεί να προκαλέσει ευτροφισμό τόσο στα εσωτερικά όσο και στα παράκτια ύδατα. Η παρουσία υδρόβιας βλάστησης βοηθάει στη συγκράτηση της περίσσειας φερτών υλικών και θρεπτικών συστατικών ρυθμίζοντας τις ποσότητες που καταλήγουν στις λίμνες και τη θάλασσα.
Κάποια υγροτοπικά περιβάλλοντα, όπως είναι οι τυρφώδεις εκτάσεις, λειτουργούν και ως ρυθμιστές του κλίματος. Στις εκτάσεις αυτές η αποικοδόμηση οργανικού υλικού είναι μειωμένη λόγω του κορεσμένου εδάφους και της απουσίας οξυγόνου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να απελευθερώνεται λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Η καταστροφή των εκτάσεων αυτών συνεπάγεται την εκπομπή μεγάλων ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα και την επιπλέον επιβάρυνση του περιβάλλοντος. Οι εκτάσεις αυτές καταστρέφονται από την αποξήρανση των ελών, την υπερβόσκηση, τις πυρκαγιές και κυρίως από την εξόρυξη του ίδιου του ορυκτού υλικού (τύρφη) ως καύσιμο. Τυρφώδεις εκτάσεις στην Ελλάδα συναντάμε στην Καβάλα, στην Κωπαΐδα, στα Ιωάννινα και στην Κατερίνη.
Υδάτινο και θαλάσσιο περιβάλλον
Κάθε μορφή ζωής στον πλανήτη —περιλαμβανομένων των οικοσυστημάτων, της κοινωνίας και της οικονομίας μας— εξαρτάται από το νερό. Τα οικοσυστήματα θαλάσσιων και γλυκών υδάτων επιτελούν πολλές ζωτικές λειτουργίες:
φιλτράρουν, αραιώνουν και αποθηκεύουν νερό
προλαμβάνουν τις πλημμύρες
διατηρούν τη μικροκλιματική ισορροπία σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο
διαφυλάττουν τη βιοποικιλότητα.
Αμφότερα τα είδη οικοσυστημάτων παρέχουν ευρύ φάσμα προϊόντων και υπηρεσιών, καθώς και φυσικούς πόρους, εμπορικές και μεταφορικές οδούς και ευκαιρίες αναψυχής. Η προστασία αυτών των αγαθών απαιτεί μια εξίσου ευρεία προοπτική. Οι πολιτικές για το υδάτινο και το θαλάσσιο περιβάλλον πρέπει να ενσωματωθούν στις πολιτικές για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και για τη βιοποικιλότητα, καθώς και σε πολιτικές για διάφορους συναφείς τομείς, όπως η γεωργία, ο τουρισμός, η ενέργεια και οι μεταφορές.
Η πίεση που ασκείται στους πόρους γλυκού νερού της Ευρώπης αυξάνεται διαρκώς, ενώ οι παράκτιες περιοχές και οι θάλασσές της έχουν αλλοιωθεί σημαντικά με την πάροδο των αιώνων εξαιτίας της ανθρώπινης δραστηριότητας. Η κατάσταση αυτή έχει προκαλέσει περιβαλλοντικές αλλαγές στα παράκτια και θαλάσσια οικοσυστήματα, όπως ρύπανση των υδάτων και ευτροφισμό (εμπλουτισμό των υδάτων με μεγάλες ποσότητες θρεπτικών συστατικών), απώλεια της βιοποικιλότητας, υποβάθμιση του τοπίου και διάβρωση των ακτών.
Πιέσεις όπως η χρήση της γης, η άντληση νερού και η αλλαγή του κλίματος μπορούν να αλλοιώσουν τα φυσικά συστήματα ροής των υδάτινων μαζών. Επιπλέον, σε ορισμένες περιοχές η χρήση του νερού συχνά υπερβαίνει τη διαθεσιμότητά του, με αποτέλεσμα την καταπόνηση των υδάτινων μαζών. Πρέπει να βελτιώσουμε τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε και διαχειριζόμαστε τα θαλάσσια και γλυκά ύδατα, αν θέλουμε να εξακολουθήσουμε να απολαμβάνουμε τα οφέλη των ζωτικής σημασίας υπηρεσιών που προσφέρουν τα υδάτινα οικοσυστήματα.
Η προστασία των υδάτινων και θαλάσσιων πόρων —και η διασφάλιση της οικολογικής ποιότητας τους— αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ. Η οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα (ΟΠΥ), η οποία θεσπίστηκε το 2000, και η οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική (ΟΠΘΣ) του 2008 παρέχουν το πλαίσιο για τη διαχείριση ολόκληρων υδάτινων οικοσυστημάτων και θέτουν ως στόχο την επίτευξη καλής περιβαλλοντικής κατάστασης για τους πόρους γλυκών και θαλάσσιων υδάτων μέσω μιας οικοσυστημικής, ή ολιστικής, προσέγγισης.
Τα ύδατα της Ευρώπης είναι πολύ πιο καθαρά από ότι ήταν 25 χρόνια πριν, χάρη σε επενδύσεις σε συστήματα επεξεργασίας λυμάτων για τη μείωση της ρύπανσης από την επεξεργασία αστικών λυμάτων. Παρόλα αυτά, ο στόχος της ΟΠΥ για το 2015 επιτεύχθηκε μόνο για το 53% των επιφανειακών υδάτινων μαζών στην Ευρώπη. Οι υπόλοιπες εξακολουθούν να βρίσκονται σε κακή οικολογική κατάσταση (Έκθεση για τη διαχείριση των λεκανών απορροής ποταμών 2012).
Παρά τη μεγάλη βελτίωση στην επεξεργασία λυμάτων, τη μείωση της υπεραλίευσης και την αύξηση της κάλυψης των προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών, οι στόχοι της ΟΠΘΣ για τη διατήρηση καλής περιβαλλοντικής κατάστασης στα παράκτια και θαλάσσια οικοσυστήματα έως το 2020 εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση.
Πολιτικές της ΕΕ
Η προστασία των κοινών υδάτινων και θαλάσσιων πόρων και των οικοσυστημάτων της Ευρώπης από τη ρύπανση, την υπεράντληση και τις διαρθρωτικές αλλαγές απαιτεί συντονισμένη δράση σε επίπεδο ΕΕ.
Η ΟΠΥ παρέχει ένα πλαίσιο για την προστασία και διαχείριση των υδάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 2010, τα κράτη μέλη της ΕΕ εξέδωσαν 160 σχέδια διαχείρισης λεκανών απορροής ποταμών για την περίοδο 2009-2015, στόχος των οποίων ήταν η προστασία και η αναβάθμιση του υδάτινου περιβάλλοντος. Η δεύτερη δέσμη σχεδίων διαχείρισης λεκανών απορροής ποταμών, η οποία καλύπτει την περίοδο 2016–2021, ολοκληρώθηκε το 2016/2017.
Το 2012, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε το προσχέδιο για τη διαφύλαξη των υδατικών πόρων της Ευρώπης (COM(2012)673), το οποίο επικεντρώνεται σε δράσεις πολιτικής που αναμένεται να βελτιώσουν την πρακτική εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας για τα ύδατα, καθώς και στην ενσωμάτωση των στόχων της πολιτικής για τα ύδατα σε άλλες πολιτικές. Το προσχέδιο βασίζεται στις πολιτικές για τα ύδατα που σχετίζονται με την αποδοτικότητα των υδάτινων πόρων και την αειφόρο διαχείριση των υδάτων έως το 2050, τον χρονικό ορίζοντα της στρατηγικής της ΕΕ «Ευρώπη 2020».
Εκτός από την ΟΠΥ και το προσχέδιο, τέσσερις οδηγίες για τα ύδατα διασφαλίζουν την καλή κατάσταση των υδάτων της Ευρώπης:
η οδηγία για τα αστικά λύματα (91/271/ΕΟΚ)
η οδηγία για τα ύδατα κολύμβησης (2006/7/EΚ)
η οδηγία για τη νιτρορύπανση (91/676/ΕΟΚ)
η οδηγία για το πόσιμο νερό (98/83/EΚ)
Η οδηγία για τις πλημμύρες (2007/60/EΚ), η οποία έχει ως στόχο να προάγει τα σχέδια διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας και, επίσης ενισχύει σημαντικά τους στόχους της ΟΠΥ.
Η ΟΠΘΣ, πλαισιωμένη από την ΟΠΥ, την οδηγία για τους οικοτόπους και την οδηγία για τα άγρια πτηνά, αποτελεί μια ολοκληρωμένη, οικοσυστημική προσέγγιση η οποία στοχεύει στην επίτευξη καλής περιβαλλοντικής κατάστασης για πολλές επιμέρους περιβαλλοντικές πτυχές.
Σύμφωνα με όσα ορίζονται στην ΟΠΘΣ, το 2012 πραγματοποιήθηκαν τρία σημαντικά βήματα για την υλοποίησή της: 1) Τα κράτη μέλη υπέβαλαν εκθέσεις σχετικά με την αρχική αξιολόγηση της υφιστάμενης περιβαλλοντικής κατάστασης των θαλάσσιων υδάτων τους (άρθρο 8 ΟΠΘΣ), 2) προσδιόρισαν τα χαρακτηριστικά της καλής περιβαλλοντικής κατάστασης των θαλάσσιων υδάτων στις διάφορες θαλάσσιες περιοχές και υποπεριοχές (άρθρο 9 ΟΠΘΣ) και 3) θέσπισαν περιβαλλοντικούς στόχους και σχετικούς δείκτες για τον προσανατολισμό της προόδου τους προς μια καλή περιβαλλοντική κατάσταση έως το 2020 (άρθρο 10 ΟΠΘΣ).
Άλλες σημαντικές πολιτικές της ΕΕ οι οποίες παρουσιάζουν μια συνεκτική προσέγγιση για τα θαλάσσια ζητήματα σε συνδυασμό με ενισχυμένο συντονισμό των διαφόρων τομέων πολιτικής είναι η ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική (ΟΘΠ), η ολοκληρωμένη διαχείριση παράκτιων ζωνών (ΟΔΠΖ), η οδηγία για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό (2014/89/ΕΕ) και η κοινή αλιευτική πολιτική (ΚΑΠ).
Για τα ευρωπαϊκά ύδατα δεν μεριμνά μόνο η ΕΕ. Ισχυροί δεσμοί περιφερειακής και διεθνούς συνεργασίας καλλιεργούνται επί δεκαετίες μέσω των ακόλουθων οργανισμών και συμβάσεων:
της Επιτροπής προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος της Βαλτικής (Επιτροπή του Ελσίνκι)
της Σύμβασης για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Βορειοανατολικού Ατλαντικού (OSPAR)
της Σύμβασης της Βαρκελώνης
της Επιτροπής του Ευξείνου Πόντου.
Επίσης, η δομή του Δικτύου Πληροφοριών και Παρατηρήσεων για το Περιβάλλον (Eionet) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, αποτελεί πρόσφορη βάση για τη θέσπιση ενός πλαισίου εφαρμογής εναρμονισμένων πολιτικών τόσο σε χώρες μέλη του ΕΟΠ που δεν ανήκουν στην ΕΕ, όσο και σε γειτονικές χώρες.
Δραστηριότητες του ΕΟΠ
Αποστολή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) αποτελεί η παροχή έγκαιρων, στοχοθετημένων, συναφών και αξιόπιστων πληροφοριών για ζητήματα που αφορούν τα ύδατα και το θαλάσσιο περιβάλλον. Την αποστολή αυτή υποστηρίζει το ευρωπαϊκό θεματικό κέντρο εσωτερικών, παράκτιων και θαλάσσιων υδάτων (ETC/ICM).
Ο ΕΟΠ υποστηρίζει την εφαρμογή και την αξιολόγηση των υφιστάμενων και επικείμενων πολιτικών της ΕΕ για τα ύδατα και το θαλάσσιο περιβάλλον. Συμβάλλει σε μια ολοκληρωμένη γνωσιακή βάση σχετικά με τη διατήρηση, την ανθεκτικότητα και την αποκατάσταση των ευρωπαϊκών υδάτινων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Έτσι δημιουργείται μια έγκυρη βάση για τη χάραξη πολιτικής με τη μορφή εκθέσεων, δεδομένων, δεικτών και αξιολογήσεων, διαθέσιμων στο σύνολό τους στον δικτυακό τόπο του ΕΟΠ και σε επιγραμμικές ενημερωτικές πλατφόρμες (WISE-Freshwater, WISE-Marine).
Το σύστημα πληροφοριών για τα ύδατα στην Ευρώπη (WISE) αποτελεί προϊόν της συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος, Κοινό Κέντρο Ερευνών και Eurostat) και του ΕΟΠ. Το WISE αποτελεί μια πλήρη δικτυακή πύλη γνώσεων για θέματα σχετικά με το γλυκό νερό. Το κέντρο δεδομένων στον τομέα των υδάτων, ένα σημαντικό τμήμα του WISE, παρέχει στους ενδιαφερόμενους δεδομένα και άλλες πληροφορίες που συλλέγονται από τα όργανα της ΕΕ. Τα εργαλεία προβολής και οι διαδραστικοί χάρτες του WISE προσφέρουν πρόσβαση σε ένα ευρύ φάσμα πληροφοριών, τις οποίες παρουσιάζουν στο αντίστοιχο γεωγραφικό πλαίσιο.
Υπό εξέλιξη βρίσκεται η ανάπτυξη της δικτυακής πύλης WISE-Marine για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με το θαλάσσιο περιβάλλον σε επίπεδο ΕΕ. Η πύλη θα εστιάζει στην κατάσταση του θαλάσσιου περιβάλλοντος σε ευρωπαϊκή κλίμακα, συμπληρώνοντας τις αντίστοιχες πηγές πληροφοριών σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, όπως οι περιφερειακές συμβάσεις για τις θάλασσες και τα συστήματα θαλάσσιων πληροφοριών των κρατών μελών. Η πύλη WISE-Marine θα παρέχει δεδομένα και πληροφορίες βάσει των κοινών προτύπων, ενώ αναμένεται να συμβάλλει στη λήψη καλύτερων αποφάσεων για τη διατήρηση και την αειφόρο χρήση του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Εκτός από τις εκθέσεις για την κατάσταση του περιβάλλοντος (SOER), οι οποίες δημοσιεύονται ανά 5ετία, ο ΕΟΠ εκδίδει επίσης σειρές εκθέσεων για την αξιολόγηση της κατάστασης του υδάτινου και του θαλάσσιου περιβάλλοντος της Ευρώπης: State of Europe’s seas (Η κατάσταση των θαλασσών της Ευρώπης) (2015), European bathing water quality (Η ποιότητα των υδάτων κολύμβησης στην Ευρώπη) (2016, 2017), Seafood in Europe (Τα θαλασσινά στην Ευρώπη) (2016), Rivers and lakes in European cities (Ποταμοί και λίμνες στις ευρωπαϊκές πόλεις) (2016), European water policies and human health (Ευρωπαϊκές πολιτικές για τα ύδατα και ανθρώπινη υγεία) (2016), The Arctic environment (Το αρκτικό περιβάλλον) (2017) και μια ενημερωτική έκδοση για την τιμολόγηση του νερού (2017).
Οι εκθέσεις του ΕΟΠ καλύπτουν πτυχές των υδάτων κρίσιμες για τη χάραξη πολιτικής, όπως η αποδοτικότητα των πόρων και η υδατική οικονομία, η οικολογική και χημική κατάσταση, η υδρομορφολογία (τα φυσικά χαρακτηριστικά των υδάτινων μαζών), η ευπάθεια και η βιοποικιλότητα.
Το ETC/ICM δημοσιεύει επίσης τεχνικές εκθέσεις οι οποίες διατίθενται στον δικτυακό του τόπο.
Προοπτικές
Ο ΕΟΠ θα εξακολουθήσει να παρέχει πληροφόρηση και αξιολογήσεις, με ολοένα μεγαλύτερη έμφαση στην οικοσυστημική προσέγγιση και στην αειφόρο διαχείριση των υδάτων και χρήση των ευρωπαϊκών θαλασσών. Το WISE θα συνεχίσει να φιλοξενεί τη γνωσιακή βάση που είναι αναγκαία για την παρακολούθηση της προόδου της πορείας της Ευρώπης προς μια καλή κατάσταση των θαλάσσιων και των γλυκών υδάτων της.
Σχετικοί σύνδεσμοι
Ευρωπαϊκή Επιτροπή — Πολιτική για τα ύδατα
Σύστημα πληροφοριών για τα ύδατα στην Ευρώπη (WISE)
Ευρωπαϊκό θεματικό κέντρο εσωτερικών, παράκτιων και θαλάσσιων υδάτων (ETC/ICM)
Βάση δεδομένων της οδηγίας-πλαίσιο για τα ύδατα
Ευρωπαϊκή σύμπραξη για το νερό
Οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική (ΟΠΘΣ)
Οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα (ΟΠΥ)
Οι οδηγίες της ΕΕ για τους οικοτόπους και τα άγρια πτηνά
Σύμβαση του Παρισιού (σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή)
WISE Marine
Επιτροπή OSPAR
Επιτροπή προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος της Βαλτικής (Επιτροπή του Ελσίνκι)
Σύμβαση της Βαρκελώνης
Επιτροπή του Ευξείνου Πόντου
Κάθε μορφή ζωής στον πλανήτη —περιλαμβανομένων των οικοσυστημάτων, της κοινωνίας και της οικονομίας μας— εξαρτάται από το νερό. Τα οικοσυστήματα θαλάσσιων και γλυκών υδάτων επιτελούν πολλές ζωτικές λειτουργίες:
φιλτράρουν, αραιώνουν και αποθηκεύουν νερό
προλαμβάνουν τις πλημμύρες
διατηρούν τη μικροκλιματική ισορροπία σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο
διαφυλάττουν τη βιοποικιλότητα.
Αμφότερα τα είδη οικοσυστημάτων παρέχουν ευρύ φάσμα προϊόντων και υπηρεσιών, καθώς και φυσικούς πόρους, εμπορικές και μεταφορικές οδούς και ευκαιρίες αναψυχής. Η προστασία αυτών των αγαθών απαιτεί μια εξίσου ευρεία προοπτική. Οι πολιτικές για το υδάτινο και το θαλάσσιο περιβάλλον πρέπει να ενσωματωθούν στις πολιτικές για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και για τη βιοποικιλότητα, καθώς και σε πολιτικές για διάφορους συναφείς τομείς, όπως η γεωργία, ο τουρισμός, η ενέργεια και οι μεταφορές.
Η πίεση που ασκείται στους πόρους γλυκού νερού της Ευρώπης αυξάνεται διαρκώς, ενώ οι παράκτιες περιοχές και οι θάλασσές της έχουν αλλοιωθεί σημαντικά με την πάροδο των αιώνων εξαιτίας της ανθρώπινης δραστηριότητας. Η κατάσταση αυτή έχει προκαλέσει περιβαλλοντικές αλλαγές στα παράκτια και θαλάσσια οικοσυστήματα, όπως ρύπανση των υδάτων και ευτροφισμό (εμπλουτισμό των υδάτων με μεγάλες ποσότητες θρεπτικών συστατικών), απώλεια της βιοποικιλότητας, υποβάθμιση του τοπίου και διάβρωση των ακτών.
Πιέσεις όπως η χρήση της γης, η άντληση νερού και η αλλαγή του κλίματος μπορούν να αλλοιώσουν τα φυσικά συστήματα ροής των υδάτινων μαζών. Επιπλέον, σε ορισμένες περιοχές η χρήση του νερού συχνά υπερβαίνει τη διαθεσιμότητά του, με αποτέλεσμα την καταπόνηση των υδάτινων μαζών. Πρέπει να βελτιώσουμε τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε και διαχειριζόμαστε τα θαλάσσια και γλυκά ύδατα, αν θέλουμε να εξακολουθήσουμε να απολαμβάνουμε τα οφέλη των ζωτικής σημασίας υπηρεσιών που προσφέρουν τα υδάτινα οικοσυστήματα.
Η προστασία των υδάτινων και θαλάσσιων πόρων —και η διασφάλιση της οικολογικής ποιότητας τους— αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της περιβαλλοντικής πολιτικής της ΕΕ. Η οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα (ΟΠΥ), η οποία θεσπίστηκε το 2000, και η οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική (ΟΠΘΣ) του 2008 παρέχουν το πλαίσιο για τη διαχείριση ολόκληρων υδάτινων οικοσυστημάτων και θέτουν ως στόχο την επίτευξη καλής περιβαλλοντικής κατάστασης για τους πόρους γλυκών και θαλάσσιων υδάτων μέσω μιας οικοσυστημικής, ή ολιστικής, προσέγγισης.
Τα ύδατα της Ευρώπης είναι πολύ πιο καθαρά από ότι ήταν 25 χρόνια πριν, χάρη σε επενδύσεις σε συστήματα επεξεργασίας λυμάτων για τη μείωση της ρύπανσης από την επεξεργασία αστικών λυμάτων. Παρόλα αυτά, ο στόχος της ΟΠΥ για το 2015 επιτεύχθηκε μόνο για το 53% των επιφανειακών υδάτινων μαζών στην Ευρώπη. Οι υπόλοιπες εξακολουθούν να βρίσκονται σε κακή οικολογική κατάσταση (Έκθεση για τη διαχείριση των λεκανών απορροής ποταμών 2012).
Παρά τη μεγάλη βελτίωση στην επεξεργασία λυμάτων, τη μείωση της υπεραλίευσης και την αύξηση της κάλυψης των προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών, οι στόχοι της ΟΠΘΣ για τη διατήρηση καλής περιβαλλοντικής κατάστασης στα παράκτια και θαλάσσια οικοσυστήματα έως το 2020 εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση.
Πολιτικές της ΕΕ
Η προστασία των κοινών υδάτινων και θαλάσσιων πόρων και των οικοσυστημάτων της Ευρώπης από τη ρύπανση, την υπεράντληση και τις διαρθρωτικές αλλαγές απαιτεί συντονισμένη δράση σε επίπεδο ΕΕ.
Η ΟΠΥ παρέχει ένα πλαίσιο για την προστασία και διαχείριση των υδάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 2010, τα κράτη μέλη της ΕΕ εξέδωσαν 160 σχέδια διαχείρισης λεκανών απορροής ποταμών για την περίοδο 2009-2015, στόχος των οποίων ήταν η προστασία και η αναβάθμιση του υδάτινου περιβάλλοντος. Η δεύτερη δέσμη σχεδίων διαχείρισης λεκανών απορροής ποταμών, η οποία καλύπτει την περίοδο 2016–2021, ολοκληρώθηκε το 2016/2017.
Το 2012, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε το προσχέδιο για τη διαφύλαξη των υδατικών πόρων της Ευρώπης (COM(2012)673), το οποίο επικεντρώνεται σε δράσεις πολιτικής που αναμένεται να βελτιώσουν την πρακτική εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας για τα ύδατα, καθώς και στην ενσωμάτωση των στόχων της πολιτικής για τα ύδατα σε άλλες πολιτικές. Το προσχέδιο βασίζεται στις πολιτικές για τα ύδατα που σχετίζονται με την αποδοτικότητα των υδάτινων πόρων και την αειφόρο διαχείριση των υδάτων έως το 2050, τον χρονικό ορίζοντα της στρατηγικής της ΕΕ «Ευρώπη 2020».
Εκτός από την ΟΠΥ και το προσχέδιο, τέσσερις οδηγίες για τα ύδατα διασφαλίζουν την καλή κατάσταση των υδάτων της Ευρώπης:
η οδηγία για τα αστικά λύματα (91/271/ΕΟΚ)
η οδηγία για τα ύδατα κολύμβησης (2006/7/EΚ)
η οδηγία για τη νιτρορύπανση (91/676/ΕΟΚ)
η οδηγία για το πόσιμο νερό (98/83/EΚ)
Η οδηγία για τις πλημμύρες (2007/60/EΚ), η οποία έχει ως στόχο να προάγει τα σχέδια διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας και, επίσης ενισχύει σημαντικά τους στόχους της ΟΠΥ.
Η ΟΠΘΣ, πλαισιωμένη από την ΟΠΥ, την οδηγία για τους οικοτόπους και την οδηγία για τα άγρια πτηνά, αποτελεί μια ολοκληρωμένη, οικοσυστημική προσέγγιση η οποία στοχεύει στην επίτευξη καλής περιβαλλοντικής κατάστασης για πολλές επιμέρους περιβαλλοντικές πτυχές.
Σύμφωνα με όσα ορίζονται στην ΟΠΘΣ, το 2012 πραγματοποιήθηκαν τρία σημαντικά βήματα για την υλοποίησή της: 1) Τα κράτη μέλη υπέβαλαν εκθέσεις σχετικά με την αρχική αξιολόγηση της υφιστάμενης περιβαλλοντικής κατάστασης των θαλάσσιων υδάτων τους (άρθρο 8 ΟΠΘΣ), 2) προσδιόρισαν τα χαρακτηριστικά της καλής περιβαλλοντικής κατάστασης των θαλάσσιων υδάτων στις διάφορες θαλάσσιες περιοχές και υποπεριοχές (άρθρο 9 ΟΠΘΣ) και 3) θέσπισαν περιβαλλοντικούς στόχους και σχετικούς δείκτες για τον προσανατολισμό της προόδου τους προς μια καλή περιβαλλοντική κατάσταση έως το 2020 (άρθρο 10 ΟΠΘΣ).
Άλλες σημαντικές πολιτικές της ΕΕ οι οποίες παρουσιάζουν μια συνεκτική προσέγγιση για τα θαλάσσια ζητήματα σε συνδυασμό με ενισχυμένο συντονισμό των διαφόρων τομέων πολιτικής είναι η ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική (ΟΘΠ), η ολοκληρωμένη διαχείριση παράκτιων ζωνών (ΟΔΠΖ), η οδηγία για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό (2014/89/ΕΕ) και η κοινή αλιευτική πολιτική (ΚΑΠ).
Για τα ευρωπαϊκά ύδατα δεν μεριμνά μόνο η ΕΕ. Ισχυροί δεσμοί περιφερειακής και διεθνούς συνεργασίας καλλιεργούνται επί δεκαετίες μέσω των ακόλουθων οργανισμών και συμβάσεων:
της Επιτροπής προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος της Βαλτικής (Επιτροπή του Ελσίνκι)
της Σύμβασης για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Βορειοανατολικού Ατλαντικού (OSPAR)
της Σύμβασης της Βαρκελώνης
της Επιτροπής του Ευξείνου Πόντου.
Επίσης, η δομή του Δικτύου Πληροφοριών και Παρατηρήσεων για το Περιβάλλον (Eionet) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, αποτελεί πρόσφορη βάση για τη θέσπιση ενός πλαισίου εφαρμογής εναρμονισμένων πολιτικών τόσο σε χώρες μέλη του ΕΟΠ που δεν ανήκουν στην ΕΕ, όσο και σε γειτονικές χώρες.
Δραστηριότητες του ΕΟΠ
Αποστολή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) αποτελεί η παροχή έγκαιρων, στοχοθετημένων, συναφών και αξιόπιστων πληροφοριών για ζητήματα που αφορούν τα ύδατα και το θαλάσσιο περιβάλλον. Την αποστολή αυτή υποστηρίζει το ευρωπαϊκό θεματικό κέντρο εσωτερικών, παράκτιων και θαλάσσιων υδάτων (ETC/ICM).
Ο ΕΟΠ υποστηρίζει την εφαρμογή και την αξιολόγηση των υφιστάμενων και επικείμενων πολιτικών της ΕΕ για τα ύδατα και το θαλάσσιο περιβάλλον. Συμβάλλει σε μια ολοκληρωμένη γνωσιακή βάση σχετικά με τη διατήρηση, την ανθεκτικότητα και την αποκατάσταση των ευρωπαϊκών υδάτινων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Έτσι δημιουργείται μια έγκυρη βάση για τη χάραξη πολιτικής με τη μορφή εκθέσεων, δεδομένων, δεικτών και αξιολογήσεων, διαθέσιμων στο σύνολό τους στον δικτυακό τόπο του ΕΟΠ και σε επιγραμμικές ενημερωτικές πλατφόρμες (WISE-Freshwater, WISE-Marine).
Το σύστημα πληροφοριών για τα ύδατα στην Ευρώπη (WISE) αποτελεί προϊόν της συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Γενική Διεύθυνση Περιβάλλοντος, Κοινό Κέντρο Ερευνών και Eurostat) και του ΕΟΠ. Το WISE αποτελεί μια πλήρη δικτυακή πύλη γνώσεων για θέματα σχετικά με το γλυκό νερό. Το κέντρο δεδομένων στον τομέα των υδάτων, ένα σημαντικό τμήμα του WISE, παρέχει στους ενδιαφερόμενους δεδομένα και άλλες πληροφορίες που συλλέγονται από τα όργανα της ΕΕ. Τα εργαλεία προβολής και οι διαδραστικοί χάρτες του WISE προσφέρουν πρόσβαση σε ένα ευρύ φάσμα πληροφοριών, τις οποίες παρουσιάζουν στο αντίστοιχο γεωγραφικό πλαίσιο.
Υπό εξέλιξη βρίσκεται η ανάπτυξη της δικτυακής πύλης WISE-Marine για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με το θαλάσσιο περιβάλλον σε επίπεδο ΕΕ. Η πύλη θα εστιάζει στην κατάσταση του θαλάσσιου περιβάλλοντος σε ευρωπαϊκή κλίμακα, συμπληρώνοντας τις αντίστοιχες πηγές πληροφοριών σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, όπως οι περιφερειακές συμβάσεις για τις θάλασσες και τα συστήματα θαλάσσιων πληροφοριών των κρατών μελών. Η πύλη WISE-Marine θα παρέχει δεδομένα και πληροφορίες βάσει των κοινών προτύπων, ενώ αναμένεται να συμβάλλει στη λήψη καλύτερων αποφάσεων για τη διατήρηση και την αειφόρο χρήση του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Εκτός από τις εκθέσεις για την κατάσταση του περιβάλλοντος (SOER), οι οποίες δημοσιεύονται ανά 5ετία, ο ΕΟΠ εκδίδει επίσης σειρές εκθέσεων για την αξιολόγηση της κατάστασης του υδάτινου και του θαλάσσιου περιβάλλοντος της Ευρώπης: State of Europe’s seas (Η κατάσταση των θαλασσών της Ευρώπης) (2015), European bathing water quality (Η ποιότητα των υδάτων κολύμβησης στην Ευρώπη) (2016, 2017), Seafood in Europe (Τα θαλασσινά στην Ευρώπη) (2016), Rivers and lakes in European cities (Ποταμοί και λίμνες στις ευρωπαϊκές πόλεις) (2016), European water policies and human health (Ευρωπαϊκές πολιτικές για τα ύδατα και ανθρώπινη υγεία) (2016), The Arctic environment (Το αρκτικό περιβάλλον) (2017) και μια ενημερωτική έκδοση για την τιμολόγηση του νερού (2017).
Οι εκθέσεις του ΕΟΠ καλύπτουν πτυχές των υδάτων κρίσιμες για τη χάραξη πολιτικής, όπως η αποδοτικότητα των πόρων και η υδατική οικονομία, η οικολογική και χημική κατάσταση, η υδρομορφολογία (τα φυσικά χαρακτηριστικά των υδάτινων μαζών), η ευπάθεια και η βιοποικιλότητα.
Το ETC/ICM δημοσιεύει επίσης τεχνικές εκθέσεις οι οποίες διατίθενται στον δικτυακό του τόπο.
Προοπτικές
Ο ΕΟΠ θα εξακολουθήσει να παρέχει πληροφόρηση και αξιολογήσεις, με ολοένα μεγαλύτερη έμφαση στην οικοσυστημική προσέγγιση και στην αειφόρο διαχείριση των υδάτων και χρήση των ευρωπαϊκών θαλασσών. Το WISE θα συνεχίσει να φιλοξενεί τη γνωσιακή βάση που είναι αναγκαία για την παρακολούθηση της προόδου της πορείας της Ευρώπης προς μια καλή κατάσταση των θαλάσσιων και των γλυκών υδάτων της.
Σχετικοί σύνδεσμοι
Ευρωπαϊκή Επιτροπή — Πολιτική για τα ύδατα
Σύστημα πληροφοριών για τα ύδατα στην Ευρώπη (WISE)
Ευρωπαϊκό θεματικό κέντρο εσωτερικών, παράκτιων και θαλάσσιων υδάτων (ETC/ICM)
Βάση δεδομένων της οδηγίας-πλαίσιο για τα ύδατα
Ευρωπαϊκή σύμπραξη για το νερό
Οδηγία-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική (ΟΠΘΣ)
Οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα (ΟΠΥ)
Οι οδηγίες της ΕΕ για τους οικοτόπους και τα άγρια πτηνά
Σύμβαση του Παρισιού (σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή)
WISE Marine
Επιτροπή OSPAR
Επιτροπή προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος της Βαλτικής (Επιτροπή του Ελσίνκι)
Σύμβαση της Βαρκελώνης
Επιτροπή του Ευξείνου Πόντου
ΠΗΓΗ: https://www.eea.europa.eu/el/themes/water/intro
Θαλάσσια θηλαστικά
Τα θαλάσσια θηλαστικά είναι υδρόβια θηλαστικά που εξαρτώνται από τον ωκεανό και άλλα θαλάσσια οικοσυστήματα για την ύπαρξή τους. Θαλάσσια θηλαστικά είναι οι φώκιες, οι φάλαινες, τα σειρηνοειδή, οι θαλάσσιες ενυδρίδες και οι πολικές αρκούδες. Είναι μια άτυπη ομάδα. Μπορούν να ενωθούν άτυπα σε μια ομάδα από την κοινή εξάρτησή τους από τα θαλάσσια περιβάλλοντα για διατροφή και επιβίωση.
Η προσαρμογή των θαλάσσιων θηλαστικών σε ένα υδρόβιο τρόπο ζωής ποικίλει μεταξύ των ειδών. Τα κητοειδή και τα σειρηνοειδή είναι πλήρως υδρόβια και ως εκ τούτου δεν πρέπει να βρίσκονται εκτός του νερού. Οι φώκιες και τα θαλάσσια λιοντάρια είναι ημιυδρόβια. Περνούν το μεγαλύτερο μέρος του έτους στο νερό αλλά επιστρέφουν στη ξηρά για σημαντικές δραστηριότητες όπως το ζευγάρωμα, την αναπαραγωγή και την πτερόροια. Σε αντίθεση, οι βίδρες και οι πολικές αρκούδες είναι πολύ λιγότερο προσαρμοσμένες στον υδρόβιο τρόπο ζωής.
Η διατροφή των θαλάσσιων θηλαστικών διαφέρει σημαντικά. Άλλα τρέφονται με ζωοπλαγκτόν, άλλα τρέφονται με ψάρια, καλαμάρια, οστρακοειδή, θαλάσσιο χορτάρι ενώ άλλα τρέφονται τρώγοντας άλλα θηλαστικά. Ενώ ο αριθμός των θαλάσσιων θηλαστικών είναι μικρός σε σύγκριση με αυτά που βρίσκονται στη ξηρά, ο ρόλους τους σε διάφορα οικοσυστήματα είναι μεγάλος, ειδικά όσον αφορά τη διατήρηση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, μέσω διαφόρων διαδικασιών συμπεριλαμβανομένης της ρύθμισης των πληθυσμών των θηραμάτων. Αυτός ο ρόλος στη διατήρηση των οικοσυστημάτων δημιουργεί μια ιδιαίτερη ανησυχία για αυτά καθώς το 23% των θαλάσσιων θηλαστικών απειλούνται με εξαφάνιση.
Τα θαλάσσια θηλαστικά κυνηγήθηκαν για πρώτη φορά από αβορίγινες λόγω του κρέατος τους ή για άλλους σκοπούς. Τα θαλάσσια θηλαστικά ήταν επίσης στόχος για μια εμπορική βιομηχανία, οδηγώντας σε απότομη πτώση των πληθυσμών των εκμεταλλευομένων ειδών, όπως των φάλαινων και των φώκιων. Το εμπορικό κυνήγι οδήγησε στην εξαφάνιση των θαλάσσιων αγελάδων, του θαλάσσιου βιζόν, του ιαπωνικού θαλάσσιου λιονταριού και της φώκιας της Καραϊβικής. Αφού η εμπορική εκμετάλλευση των ειδών τελείωσε, μερικά είδη όπως η γκρίζα φάλαινα και η βόρεια φώκια ελέφαντας έχουν καταγράψει ανάπτυξη στον πληθυσμό τους, ενώ άλλα είδη όπως η φάλαινα του Βόρειου Ατλαντικού απειλούνται με εξαφάνιση. Εκτός από το κυνήγι, τα θαλάσσια θηλαστικά μπορούν να σκοτωθούν από αλιείς ως παρεμπίπτοντα αλιεύματα, καθώς παγιδεύονται μέσα στα δίχτυα και δεν μπορούν να βρουν τρόπο διαφυγής. Η αυξημένη κίνηση στους ωκεανούς προκαλεί προβλήματα, καθώς γρήγορα πλοία συγκρούονται με μεγάλα θαλάσσια θηλαστικά.
Η υποβάθμιση του οικοτόπου επίσης απειλεί τα θαλάσσια θηλαστικά και την ικανότητά τους να βρουν και να πιάσουν τη διατροφή τους. Η ηχορύπανση μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τα ηχοτοποθεσιακά θηλαστικά, ενώ οι επιπτώσεις της παγκόσμιας υπερθέρμανσης προκαλούν προβλήματα στα περιβάλλοντα της Αρκτικής.
ΠΗΓΗ: ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ
Ο μαγικός κόσμος του βυθού
Η Γη από το διάστημα φαίνεται σαν μια μπλε κουκκίδα, ας μην ξεχνάμε πως χαρακτηρίζεται "ο γαλάζιος πλανήτης" του διαστήματος. Αυτό είναι άλλωστε φυσιολογικό, αφού οι ωκεανοί καλύπτουν σχεδόν τα τρία τέταρτα της επιφάνειας της Γης! Αποτελούν τα εννέα δέκατα των υδάτινων πόρων μας και είναι η κατοικία για πάνω από το 97% της ζωής του πλανήτη μας. Η θάλασσα και ειδικότερα οι ωκεανοί είναι σημαντικό κομμάτι της βιόσφαιρας, καθώς ενισχύουν το κλίμα και επηρεάζουν την υγεία και γενικότερα την ποιότητα ζωής όλων των έμβιων όντων. Χωρίς τους ωκεανούς, δεν θα υπήρχε ζωή στον πλανήτη μας.
Οι ωκεανοί είναι ένας ζωτικός οικονομικός πόρος που παρέχει τα προς το ζην σε εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Ο όγκος όλου του διεθνούς εμπορίου – περίπου το 90% – μεταφέρεται δια θαλάσσης. Πάνω από το 29% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου προέρχεται από τη θάλασσα. Ο παραθαλάσσιος τουρισμός και η παγκόσμια βιομηχανία της κρουαζιέρας είναι κύριες πηγές εσόδων για πολλές χώρες, ιδίως για τις μικρές αναπτυσσόμενες νησιωτικές χώρες. Κάθε χρόνο, σχεδόν 90 εκατομμύρια τόνοι ψαριού, αξίας περίπου 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων, αλιεύονται παγκοσμίως, παρέχοντας εργασία σε 36 εκατομμύρια ανθρώπους, όχι μόνο στις αλιευτικές βιομηχανίες, αλλά και σε όσες έχουν επενδύσει στην υδατοκαλλιέργεια. Την ίδια ώρα, όλο και περισσότεροι επιστήμονες επικεντρώνονται στο θαλάσσιο βυθό για μελλοντικές επιστημονικές ανακαλύψεις και πόρους. Δεν είναι υπερβολή , αν κάποιος ισχυριστεί ότι το θαλάσσιο οικοσύστημα είναι η ατμομηχανή όλης της ανθρωπότητας.Οι ωκεανοί καλύπτουν πάνω από το 70% της επιφάνειας της Γης, ωστόσο έχουμε εξερευνήσει μόνο ένα απειροελάχιστο 5% από αυτούς! Αναμφίβολα αυτό σημαίνει ότι υπάρχει μια πληθώρα απίστευτων πραγμάτων που σχετίζονται με αυτούς που είναι εντελώς εν αγνοία μας.
Εκτός από το οικονομικό ενδιαφέρον όμως των ωκεανών, το οποίο αναμφισβήτητα είναι αξιοσημείωτο, η θαλάσσια ζωή και ιδιαίτερα αυτή του βυθού των θαλασσών είναι το ίδιο ενδιαφέρουσα και σαγηνευτική, καθώς ο υποθαλάσσιος κόσμος του βυθού είναι ένας άλλος κόσμος, μαγικός, μυστηριώδης, ανεξερεύνητος σε κάποιο ποσοστό, που γοητεύει και προκαλεί τον άνθρωπο να τον εξερευνήσει, να ανακαλύψει κάθε κρυφή ή φανερή πλευρά του, που σφύζει από ζωή
Κοράλλια, σφουγγάρια, μέδουσες, θαλάσσιες ανεμώνες, ψάρια όλων των ειδών και άλλα πλάσματα του βυθού ζωντανεύουν μπροστά στα μάτια των δυτών και αποκαλύπτουν τις συνήθειές τους. Πολύχρωμα είδη, εντυπωσιακά μοτίβα και παράξενοι ζωντανοί οργανισμοί συνθέτουν ένα μαγευτικό υποβρύχιο σκηνικό, το οποίο μας προσκαλεί αλλά και μας προκαλεί να το ανακαλύψουμε!
Οι τυχεροί που επιλέγουν τις καταδύσεις, έχουν την ευκαιρία να δουν από κοντά τις πανέμορφες θαλάσσιες χελώνες ή ακόμα και τα φιλικά δελφίνια και να παίξουν μαζί τους ανέμελα και ελεύθερα. Οι θεαματικές υποθαλάσσιες σπηλιές και τα τούνελ μπορεί να σας οδηγήσουν σε μυστηριώδη απομεινάρια από αρχαίους αμφορείς και σκουριασμένες άγκυρες. Η εναλλαγή του χρώματος της άμμου σε συνδυασμό με το απέραντο μπλε του βυθού και των ποικίλων πετρών εντυπωσιάζει. Επιπλέον, η βιοποικιλότητα θα σας συναρπάσει, αφού η χλωρίδα και η πανίδα στις θάλασσες είναι πλούσια.
Εγγραφή σε:
Σχόλια (Atom)








